Beginpagina van Plantaardigheden.nl
 

Leesmaar.nl
Dodoens en andere bijzondere boeken

Sitemap
Index

Plantaardigheden.nl
Artikelen over planten

Leeswerk.nl
Plantenboeken opengelegd

1554 Cruijdeboeck met transcriptie (overgeschreven)
A | B | C | D | E | F | G| H | IJK | L | M | N | O | P | QR | S | T | U | V | WXYZ

Voorwerk Nederlandse, Duitse, Franse, apothekers-, Latijnse en Griekse namen

Deel 1 Gheslacht, onderscheet, fatsoen, naemen, cracht ende werckinghe Planten Alfabetisch

Deel 2

Deel 3

Deel 4

Deel 5

Deel 6

Register van die cracht der Cruyden
 
Oude Nederlandse namen
* Project Dodoens
Woordenboek Nederlandsche Taal
Plantago PlantIndex
Letter: druk op CTRL, draai ook aan muiswiel
Bijgewerkt 18-02-2015

«  Cruijdeboeck deel 1 capitel 1, bladzijde 3-5   Zie volgende pagina »

Van Averoone.   Cap. i.

Artemisia - Alsem

1  

Artemisia arborescens - Boomalsem

2  

Artemisia abrotanum - Citroenkruid

3  

Artemisia camphorata - Kamferalsem

Gheslacht oft onderscheet

[3]   Averoone (als Dioscorides schrijft) es tweederleye van gheslachte/ waer af deene ghenaempt es Averoone wijfken oft groote Averoone/ ende dandere Averoone manneken oft cleyn Averoone/ ende beyde dese gheslachten zijn hier te lande ghemeyn.

Tfatsoen

Artemisia arborescens - Boomalsem

Zie alle foto's van Catania

Abrotanum foemina, groote Averoone (Averoone wijfken)

  • 1644 Vlaams: Averoone (Groote), Averoone Wijfken
  • 1616 Latijn: Abrotonum femina arborescens [21]
  • 1554/1557: Abrotonum foemina, Auronne femelle, Auronne (grande), Stabwurtz weiblin

Overzicht Artemisia arborescens op deze site

Alle foto's van Artemisia arborescens op internet

Artemisia arborescens bij Kurt Stueber Gruppe Max Planck IZ

Artemisia arborescens in Plantago PlantIndex

1   Die groote Averoone wast dicwils (sonderlinghe want zij daer toe gheleyt wordt) hoogher dan eens lancks mans hooghde/ ghelijckende eenen boom/ ende heeft herde taye tacken/ waer aen wassen al om veel witte aschvervwighe seer ghesneden bladerkens/ die ghelijck die bladeren van veel boomen/ tswinters vergaen/ ende inden Aprill weder van nieuwes voortcomen. Sijn bloemen zijn goutgeele knoppekens/ ende wassen lanck die tacken/ ghelijck aen die Alsene.

Artemisia abrotanum - Citroenkruid

Zie alle foto's van CalPhotos

Abrotanum mas, cleyne Averoone (Averoone manneken)

  • 1644 Vlaams: Averoone (Kleyne), Averoone Manneken
  • 1616 Latijn: Abrotonum mas [21]
  • 1554/1557: Abrotonum mas, Auronne masle, Auronne (petite), Averoone (cleyne), Averoone manneken, Stabwurtz menelin

Overzicht Artemisia abrotanum op deze site

Alle foto's van Artemisia abrotanum op internet

Artemisia abrotanum bij Kurt Stueber Gruppe Max Planck IZ

Artemisia abrotanum in Plantago PlantIndex

 

2   Die cleyne Averoone en wast nemmermeer seer hooghe/ ende heeft teere dunne steelkens van der wortel meest voortcoemende. Sijn bladeren zijn gruender/ langher/

 

[4]   teerder/ ende meer ghesneden dan die bladeren van die groote Averoone/ ende vergaen oock tswinters/ ende coemen inden Meye wederom uut den selven/ ende andere nieuwe steelkens voort. Dese Averoone draeght hier te lande seer selden bloemen/ ende es seer sterck van ruecke/ stercker rieckende dan die groote/ die wortel van desen es teer en cruypende/ en al om veele nieuwe taxkens ende scuetkens uutwerpende.

Artemisia camphorata - Kamferalsem

Zie alle foto's van Jouet

Abrotanum Siculum, welrieckende Averoone

  • Botanisch oud: Artemisia alba
  • 1644 Vlaams: Averoone (Welrieckende Kleyne)
  • 1616 Latijn: Abrotonum odoratum humile [22]
  • 1554/1557: Abrotonum Siculum, Auronne odoriferante, Averoone (welrieckende), Stabwurtz (wolrieckende)

Overzicht Artemisia camphorata op deze site

Alle foto's van Artemisia camphorata op internet

Artemisia camphorata en Artemisia alba bij Kurt Stueber Gruppe Max Planck IZ

Artemisia camphorata in Plantago PlantIndex

3   Noch zoo vindtmen boven desen twe gheslachten van Averoone/ een ander gheslacht dat my M. Jaspar van der Heyden/ van Loven ghesonden heeft/ dat van steelen ende wasse der cleynder Averoone ghelijck es/ maer zijn bladeren en zijn niet zoo lanck/ meer ghelijckende den bladeren van die groote Averoone/ hoe wel zij teerder ende niet zoo wit en zijn/ ende dese Averoone es van eenen seer lijfelijcken rueck/ niet seer onghelijck van ruecke der ghemeyne Cypresse daer wij in zijnder plaetsen af schrijven willen.

Plaetse

Beyde die Averoonen en wassen hier te lande niet/ dan in die hoven daer zij gheplant worden. Dijsghelijck oock dat derde gheslacht/ dat seer selden ghevonden wordt/ en luttel bekent es.

Tijt

Averoonen bloeyen in Augusto/ ende in Septembri es haer saet bequaem om te vergaderen.

Naem

Averoone wordt in Griecx ende Latijn Abrotanum ghenaempt/ ende met dien naem eest inder Apoteken bekent/ die Hoochduytschen nuement Stabwurtz/ Gertwurtz/ Garthaglen/ Schoszwurtz/ Kuttelcraut/ Affrusch. Die Franchoisen Auronne/ Auroesne.

1   Die groote Averoone wordt ghenaempt Abrotanum thelij in Griecx/ in Latijn Abrotanum foemina/ dat es in onser talen/ Averoone wijfken/ in hoochduytsch Stabwurtz weiblin/ in Franchois Aueronne femelle.

2   Die cleyne heet in Griecx Abrotanum arren. In Latijn Abrotanum mas. In hoochduytsch Stabwurtz menlijn. In Franchois Auronne masle. In onser talen Averoone manneken/ en cleyn Averoone.

3   Dat derde gheslacht wordt van Hieronymo bock/ wolrieckende Stabwurtz: dat es welrieckende Averoone ghenaempt.

Nature

Alle Averoonen sijn van complexien warm ende drooch tot inden derden graet/ ende subtijl van substantien.

Cracht en werckinghe

 Tsaet van Averoone drooch en rouw ghepoedert/ oft in water oft wijn ghesoden/ ende ghedroncken es goet ende seer behulpich den ghenen die hueren adem niet wel en kunnen ghesceppen/ ende verstopt van borsten zijn/ ende dien haer zenuwen ghetrocken ende ghespannen worden/ die dat sciatica hebben/ die haer water niet wel en kunnen gelossen/ ende den vrouwen die haer natuerlijcke cranckheyt niet wel en kunnen ghecrijghen/ want duer sijn subtijl cracht zoo verdrijvet/ verteeret/ ende doet scheyden alle couwe vochticheyt/ slijm ende taye fluymen/ die longhene/ nieren/ blase/ ende moeder verstoppende zijn.

B   Averoone in wijn ghedroncken es goet teghen alle fenijn den mensche hinderlijck/ ende doodet die wormen.

C   Die roock oock van Averoone verdrijft alle fenijnich ghedierte/ desghelijcks oock die Averoone waer zij gheleyt oft ghestroyt wordt.

D   Asschen van Averoone/ met olie van Wonderboom/ oft van Radijs/ oft andere seer oude olie van Oliven ghemenght/ gheneest dat uutvallen des hayrs vanden hoofde/ als zij op thooft twemael tsdaechs in die sonne oft bij den viere daer op ghestreeken wordt.

E   Ende in dier manieren ghebruyckt/ zoo doet zij den baert die qualijcken by coemt/ seer wassen ende snel voortcoemen: die kinne daer mede bestreeken.

F   Averoone ghemenghelt met een ghebraden Queappel/ ende op die ooghen ghelijck een

 

[5]   plaester gheleyt es goet tseghens die sweringhe van den ooghen.

G   Met gersten meel ghemenght en tsamen ghesoden doet zij scheyden ende verdwijnen alle coude gheswillen daer zij op gheleyt wordt.

H   Averoone met olie ghemenghelt/ ende daer mede het lichaem bestreken/ es goet voor die couwe huyveringhen/ die ghelijc een cortse tot haerder tijt weder om comen.

   Van die Averoone schrijft Plinius dat zij onder bedde oft cussen gheleyt/ lust tot den vrouwen verweckt/ ende alderhande tooveryen verdrijft ende verwint/ die alsulcken werck en lust souden moghen beletten..

Hindernisse

Averoone es der maghen heel tseghen en seer contrarie ende daer om en wordt zij van Galenus prince der Medecijnen int lichaem niet inghegheven.

 

^Naar het begin van deze pagina