Beginpagina van Plantaardigheden.nl
 

Leesmaar.nl
Dodoens en andere bijzondere boeken

Sitemap
Index

Plantaardigheden.nl
Artikelen over planten

Leeswerk.nl
Plantenboeken opengelegd

1554 Cruijdeboeck met transcriptie (overgeschreven)
A | B | C | D | E | F | G| H | IJK | L | M | N | O | P | QR | S | T | U | V | WXYZ

Voorwerk Nederlandse, Duitse, Franse, apothekers-, Latijnse en Griekse namen

Deel 1 Gheslacht, onderscheet, fatsoen, naemen, cracht ende werckinghe Planten Alfabetisch

Deel 2

Deel 3

Deel 4

Deel 5

Deel 6

Register van die cracht der Cruyden
 
Oude Nederlandse namen
* Project Dodoens
Woordenboek Nederlandsche Taal
Plantago PlantIndex
Letter: druk op CTRL, draai ook aan muiswiel
Bijgewerkt 18-02-2015

«  Cruijdeboeck deel 1 capitel 3, bladzijde 8-11  Zie volgende pagina »

Van Ossentonghe.   Cap. iii.

Anchusa - Ossentong

1  

Anchusa officinalis - Gewone ossentong

 

2  

Anchusa azurea - Blauwe ossentong

 

3  

Anchusa arvensis - Kromhals

 

 

Tgheslachte

Der Ossentonghen zijn veel gheslachten/ ende bysondere drije (naer dat Dioscorides schrijft) waer af die twee tame ossentonghen/ ende die derde wilde ossentonghe oft scaeps tonghe ghenaempt wordt. Som andere volghende Nicandrum ende begrijpende dat Echion mede/ stellen vier gheslachten van

[9]   desen cruyden. Diesghelijck doen oock Galenus/ Paulus en Aetius/ maer in plaetse van Echion/ zoo stellen zy voor tvierde gheslachte die ghemeyne Hon(dt)stonghe in Griecx Lycopsis ghenaemt/ wy volghende Dioscoridem/ sullen ierst van die drije gheslachten van Ossentonghen schrijven/ ende daer naer van dat Echion/ en dan van die ghemeyne Hontstonghe.

Tfatsoen

Anchusa officinalis - Gewone ossentong

Zie alle foto's van Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Anchusa onoclia, Anchusa calyx, groote tamme Ossentonghe

  • 1644 Vlaams: Buglosse (Ghemeyne), Ossentonghe (Groote oft Tamme)
  • 1616 Latijn: Buglossa vulgaris [628]
  • 1554/1557: Buglossa domestica maior, Buglosse cultiv ée (grande), Lingua bovis, Langue de beuf vulgaire, Lycopsis, Ochsenzung, Ossentonghe (groote tamme)

Overzicht Anchusa officinalis op deze site

Alle foto's van Anchusa officinalis op internet

Anchusa officinalis bij Kurt Stueber Gruppe Max Planck IZ

Anchusa officinalis in Plantago PlantIndex

1   Dat ierste gheslachte datmen groote tamme Ossentonghe nuempt/ heeft langhe/ rouwe swertgruene hayrachtighe ende stekende bladeren/ de bladeren van Lattouwe schier ghelijckende/ maer langher en voor scerper. Sijn stelen zijn rouw hayrachtich/ en wassen twee oft drye voeten hooch/ ende daer aen wassen veele schoone bloemkens elck in vyven ghesneden/ ghelijck een radeken aen te siene/ van coluere in dierste voortcomen schoon licht purpere/ ende daer naer hemelblauw/ ende als die af vallen/ zoo comen daer in die hayrachtighe huyskens drie oft vier langhachtighe grauw corenkens voort/ die vol rimpelen en fronselen zijn. Die wortel es lanck/ slecht ende van buyten bruyn.

Anchusa azurea - Blauwe ossentong

Foto Luc Regniers

Foto Luc Regniers

Foto Luc Regniers

 

Anchusa Alcibiadium, cleyne tamme Ossentonghe

  • 1644 Vlaams: Anchusa Alcibiadion
  • 1616 Latijn: Anchusa Alcibiadion [629]
  • 1554/1557: Anchusa Alcibiadium, Anchusae genus, Anchuse, Buglosse cultivée (petite), Onocheles, Orchanette, Ossentonghe (cleyne tam)

Overzicht Anchusa azurea op deze site

Alle foto's van Anchusa azurea op internet

Anchusa azurea bij Kurt Stueber Gruppe Max Planck IZ

Anchusa azurea in Plantago PlantIndex

2   Die cleyne tamme Ossentonghe es den voorschreven van rouwen hayrachtighen bladeren/ stelen/ en wortelen ghelijck/ maer in alder manieren veel mindere/ want zijn stelen zijn corter ende zijn bladeren cleynder en smaelder. Die bloemkens zijn ghefatsoeneert ghelijck die andere/ maer zijn minder ende van coluere seer bruyn peersch/ tsaet es den anderen ghelijck/ maer minder en swerter.

 

Anchusa arvensis - Kromhals

Zie alle foto's van Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Anchusae tertium genus, cleyne wilde Ossentonghe (Scaeps tonghe)

  • 1644 Vlaams: Buglosse (Wilde oft Kleyne)
  • 1616 Latijn: Buglossa silvestris [628]
  • 1554/1557: Buglossa sylvestris, Buglosse sauvage, Langue de beuf sauvage, Langue de boeuf de brebis, Lycopsis sylvestris, Ossentonghe (cleyne wilde), Scaepstonghe

Overzicht Anchusa arvensis op deze site

Alle foto's van Anchusa arvensis op internet

Anchusa arvensis bij Kurt Stueber Gruppe Max Planck IZ

Anchusa arvensis in Plantago PlantIndex

[10]   3   Dat derde wilt gheslacht es den voorgheschreven ende sonderlinghe den tweesten ghelijck/ maer zijn bladeren zijn rouwer/ minder/ en smaelder/ die bloemkens zijn licht hemelblauw/ ghefatsoeneert ghelijck die bloemen vanden anderen/ maer veel mindere. Tsaet es bruyn ende cleyn/ die wortel es dun ende lancachtich.

Plaetse

1   Die groote tamme ossentonghe/ wast in som plaetsen/ als in Loreynen/ bij Nancie etcet. In die beste ende vetste coren velden van huer selven/ hier te lande wordt zy ghemeynlijck in die hoven ghevonden.

2   Dat tweede gheslacht wast oock in sommighe plaetsen van Duytschlant ghenoech in twilde/ hier te lande eest luttel bekent ende en wordt niet dan in sommighe hoven ghevonden.

3   Dat wilt gheslacht/ wast hier te lande over al in maghere en santachtighe coren velden.

Tijt

Die ossentonghen bloeyen in wedemaent/ hoymaent ende ooghstmaent/ en tusschen dien tijt leveren zy huer saet.

 

Naem

[11]   Dese drye cruyden worden in Griecx ende in Latijn met eenen naem Anchusa ghenaempt/ ende inder Apoteken Buglossa en lingua bovis/ ende daer naer in Hoochduytsch Ochsenzunge/ in onse talen Buglosse en Ossentonghe/ in Franchois langue de beuf. Hoe wel nochtans dat dese cruyden die rechte Buglosse niet en zijn/ want die rechtvaerdighe Buglosse: es die Bernagie (daer wy hier naer af schrijven sullen) ghelijck van Nicolao Leoniceno/ Joanne Manardo/ ende andere gheleerde dees tijts claerlijck bewesen es/ die grootelijcken ghearbeyt hebben om dese cruyden tot hueren rechtvaerdighen naem te bringhene/ hoe wel zy tselve tot noch toe niet en hebben kunnen ghedoen/ want dat sommighe meynen dese te wesene dat Cirsion/ ende som andere dat Echion van Dioscorides beschreven/ es der waerheyt seer luttel ghelijck/ aenghesien dat zy met die beschryvinghe van Cirsion niet/ ende van Echion seer luttel overcomen/ immers veel min ghelijcken/ dan der beschrijvinghe van Anchusa die zy in alder manieren ghelijck zijn/ ghelijck wy dat in onse latijnsche annotatien oft aenteekeninghen breeder met goede en merckelijcke redenen bewesen hebben.

1   Dat ierste gheslachte van desen cruyden/ wordt in Griecx ende in Latijn ghenaempt Anchusa by toe name Calyx en Onoclia. In duytsche nuemense wy groote tamme Ossentonghe.

2   Dat tweeste/ heet Anchusa Alcibiadium en Onochelos/ ende met ons/ cleyne tamme Ossentonghe.

3   Dat derde/ en heeft anders ghenen naem dan Anchusa/ ende dat heeten wy cleyne wilde Ossentonghe/ tot onderscheet van dat Echion dat nu van sommighen groote wilde Ossentonghe beghint ghenaempt te wordene/ van som andere wordet Scaeps tonghe ghenaempt.

Natuere

1   Die groote Ossentonghe ende sonderlinghe die wortel es van complexien wat cout en drooghe/ maer en es niet verre van den middelste ende ghetemperde complexie gheweken.

2, 3   Die tweede ende die derde sijn van ghelijcken natueren/ maer wat warmer.

Cracht en werckinghe

1
A
   Die wortele van die groote Ossentonghe met olie ende was ghemenghelt/ es goet teghen verbrantheyt ende oude sweringhen. Met sijn tervwen bloemen/ gheneest zy het wilt vier/ ende met eedick ghewreven/ alderhande ieucksel ende heete crauwagien.

B   Dese wortele in wijn/ voor den ghenen die sonder cortse zijn/ oft in mee voor den ghenen die cortsachtich zijn/ ghesoden ende ghedroncken/ es goet voor die geelesucht/ verstopte milt/ ende voor die pijne der lendenen ende der nieren.

C   Die bladeren in wijn ghesoden/ stelpen den loop des buycx.

2
D
   Dat tweede gheslachte es seer crachtich tseghens alle fenijn van wilde ghedierten/ ende sonderlinghe van slanghen en nateren/ hoe ende in wat manieren dattet ghebruyckt wordt/ tzy in spijse/ oft in drancke/ oft over tlichaem ghedraghen.

3
E
   Die wortel van dat wilt/ met Hysope en Kersse ghedroncken/ iaecht af ende doodet die breede wormen die in tsmenghens lijf groeyen.

F   Van dezen cruyden ende sonderlinghe van die tamme schrijven die medecijns deser tijt/ dat zy het herte stercken/ verlichten ende alle swaerheyt daer uut veriaghen. Ende dat die bloemen in wijn gheleyt oft conserve daer af ghemaeckt/ seer goet zijn alle bedroefde/ swaermoedighe/ benaude/ melancholieuse menschen.

 

^Naar het begin van deze pagina