Beginpagina van Plantaardigheden.nl
 

Leesmaar.nl
Dodoens en andere bijzondere boeken

Sitemap
Index

Plantaardigheden.nl
Artikelen over planten

Leeswerk.nl
Plantenboeken opengelegd

1554 Cruijdeboeck met transcriptie (overgeschreven)
A | B | C | D | E | F | G| H | IJK | L | M | N | O | P | QR | S | T | U | V | WXYZ

Voorwerk Nederlandse, Duitse, Franse, apothekers-, Latijnse en Griekse namen

Deel 1 Gheslacht, onderscheet, fatsoen, naemen, cracht ende werckinghe Planten Alfabetisch

Deel 2

Deel 3

Deel 4

Deel 5

Deel 6

Register van die cracht der Cruyden
 
Oude Nederlandse namen
* Project Dodoens
Woordenboek Nederlandsche Taal
Plantago PlantIndex
Letter: druk op CTRL, draai ook aan muiswiel
Bijgewerkt 18-02-2015

«  Cruijdeboeck deel 1 capitel 29, bladzijde 51-53  Zie volgende pagina »

Van Helm cruyt.   Cap. xxix.

1  

Scrophularia nodosa - Knopig helmkruid

2  

Scrophularia auriculata - Geoord helmkruid

 

Tfatsoen

Scrophularia nodosa - Knopig helmkruid

Zie alle foto's van Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Galeopsis, Urtica labeo (Scrofularia maior, Castrangula, Ficaria), ierste (oprecht) Helm cruyt (groot Speen cruyt)

  • 1644 Vlaams: Speencruydt (Groot)
  • 1616 Latijn: Scrophularia [50]
  • 1554/1557: Braunwurtz, Castrangula, Feigwartzenkraut (grosz-), Ferraria, Ficaria, Galeopsis, Helmcruyt, Millemorbia, Sauwurtz, Scrofulaire (grande), Scrofularia maior, Speencruyt (groot), Urtica labeo

Overzicht Scrophularia nodosa op deze site

Alle foto's van Scrophularia nodosa op internet

Scrophularia nodosa bij Kurt Stueber Gruppe Max Planck IZ

Scrophularia nodosa in Plantago PlantIndex

[52]   1   Helm cruyt heeft viercantighe bruyne hole steelen en daer aen wassende breetachtighe rontsomme ghekerfde bladeren/ den bladeren van netelen seer ghelijck/ maer effender ende niet stekende oft brandende. Die bloemen wassen aen dopperste van den stelen/ en zijn cleyn bruyn peersachtich/ hol/ ghelijck een cleyn helmken oft hol slecken huijsken. Tsaet es cleyn en wast in scerpe ronde bollekens. Die wortel es wit en heeft veel knobbelen en knoopen/ ghelijck dat Wonden cruyt daer int xxiiii Cap. af ghescreven es.

Scrophularia auriculata - Geoord helmkruid

Zie alle foto's van Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Galeopsis altera, tweede Helm cruyt (Beeckscuym, Sinte Anthuenis cruyt)

  • 1644 Vlaams: Beeckscuym, Betonie (Water-), Sint Antonis cruydt
  • 1616 Latijn: Betonica aquatilis [50]
  • 1554/1557: Beeckscuym, Sinte Anthuenis cruyt

Overzicht Scrophularia auriculata op deze site

Alle foto's van Scrophularia auriculata op internet

Scrophularia auriculata bij Kurt Stueber Gruppe Max Planck IZ

Scrophularia auriculata in Plantago PlantIndex

2   Noch vindtmen een Helm cruyt dat den voorschreven van stelen/ bladeren/ bloemen/ en bollekens ghelijck es/ maer niet van wortelen/ want zijn wortelen en zijn niet knobbelachtich/ maer alleen faselachtich/ ende anders gheen ondersceet en es tusschen dit en dat ierste en oprecht Helm cruyt/ want zijn stelen zijn oock viercantich/ zijn bladeren den Netelen bladeren ghelijck/ en rontsomme ghescaert/ die bloemen ghelijck een open helmken/ etce. alzoo dat dicwils dit voor dat andere ghetrocken wordt van den ghenen die dat ondersceet van beyden aen die wortele niet en mercken.

(?)

Galeopsis tertia, derde Helm cruyt 

3   Oock esser noch een derde Helm cruyt dat met den anderen tween gheen ghelijckenisse en heeft/ dan alleen in die bloemen ende saet/ die den anderen Helm cruyden bloemen seer ghelijck zijn/ ende daerom mede by den Helm cruyden hier vermaent wordt. Dit Helm cruyt heeft rechte ronde stelen/ en bladeren der Reynette (dat een gheslacht van wilden Mostaert es) seer ghelijck/ maer wat minder/ ende van coluere bruynder. Die bloemen zijn den anderen Helm cruyden bloemen ghelijck/ alleen wat minder van coluere persch met witte stipkens besprayt. Die wortel es veeselachtich ghelijck die wortele van den tweeden Helm cruyde/ ende blijft duerende/ iaerlijcx van nieuwe uutspruytende/ ghelijck oock die twee andere Helm cruyden wortelen.

Plaetse

Die twee ierste Helm cruyden wassen hier te lande overvloedich/ aen die canten van den velden/ onder die haghen/ aen die grachten ende by die waterloopen. Dat derde wordt alleen in die hoven gheplant.

Tijt

Dese cruyden bloeyen in Braeckmaent ende in Hoymaent.

Naem

1   Helm cruyt wordt in Griecx gheheeten Galeopsis, Galeobdolon, en in Latijn Urtica labeo. In der Apoteken Scrofularia maior, en van sommighen Castrangula en Ficaria. In Hoochduytsch Braunwurtz/ Sauwurtz/ en grosz Feigwartzen kraut. In Neerduytsch groot Speen cruyt. In Franchois Scrophulaire.

2   Dat tweede en heeft ghenen sonderlinghen naem in Latijn oft in der Apoteken. In Duytsch wordet Beeckscuym en Sinte Anthuenis cruyt ghenaempt.

3   Dat derde es onbekent en sonder naem/ maer het mach wel voor een gheslacht van Helm cruyt gherekent worden/ om dat zijn bloeme eenen openen Helmkes ghelijck es.

Natuere

Helm cruyt es werm en drooch van natueren tot in den derden graet ende seer subtijl van substantien.

Cracht en werckinghe

A   Die bladeren/ stelen/ saet/ wortelen/ en sap van dat oprecht Helm cruyt verteeren ende doen verdwijnen alderleye gheswel/ en herde clieren/ alsmense met eedick menghelt/ ende daer twee daghen lauwachtich op gheleyt.

B   Die bladeren ghestooten/ zijn goet gheleyt op vervuylde en voorts etende sweringhen ende tot den kanker met sout ghemenght en daer op gheleyt.

C   Tsap van desen cruyde verdrijft die roose in daensicht alsmen dat daer mede wascht. Die wortel inghenomen verdroocht ende gheneest die speenen: Dijsghelijck doet zy oock ghestooten/ en van buyten daer op gheleyt. Tsaet es goet ghedroncken teghen die wormen.

 

 

[53]   2
D
   Dat tweede es oock seer goet teghen alle vervuylde ende voorts etende sweeringhen Inder selver manieren ghelijck dat ierste ghebruyckt.

3   Dat derde es niet aleen van name/ maer oock van crachten onbekent.

   

 

   

 

^Naar het begin van deze pagina