Beginpagina van Plantaardigheden.nl
 

Leesmaar.nl
Dodoens en andere bijzondere boeken

Sitemap
Index

Plantaardigheden.nl
Artikelen over planten

Leeswerk.nl
Plantenboeken opengelegd

1554 Cruijdeboeck met transcriptie (overgeschreven)
A | B | C | D | E | F | G| H | IJK | L | M | N | O | P | QR | S | T | U | V | WXYZ

Voorwerk Nederlandse, Duitse, Franse, apothekers-, Latijnse en Griekse namen

Deel 1 Gheslacht, onderscheet, fatsoen, naemen, cracht ende werckinghe Planten Alfabetisch

Deel 2

Deel 3

Deel 4

Deel 5

Deel 6

Register van die cracht der Cruyden
 
Oude Nederlandse namen
* Project Dodoens
Woordenboek Nederlandsche Taal
Plantago PlantIndex
Letter: druk op CTRL, draai ook aan muiswiel
Bijgewerkt 18-02-2015

«  Cruijdeboeck deel 1 capitel 30, bladzijde 53-56  Zie volgende pagina »

Van Oyevaersbec.   Cap. xxx.

Geranium - Ooievaarsbek

1  

Erodium moschatum - Muskusreigersbek

2  

Geranium columbinum - Fijne ooievaarsbek

3  
Geranium robertianum - Robertskruid
4  

Erodium cicutarium - Gewone reigersbek

5  

Geranium sanguineum - Bloedooievaarsbek

 

6  

Geranium pratense - Beemdooievaarsbek

 

 

Gheslacht en onderscheet

Men vindt hier te lande sesterleye cruyden zijn langhe scerpe saden ghelijck Oyevaersbecken draghende/ die daer om onder eenen naem ende gheslacht van Oyevaersbeck begrepen worden/ waer af die twee ierste van Dioscorides en andere ouders beschreven zijn/ ende die vier andere van den gheleerden dees tijts.

Tfatsoen

Geranium - Ooievaarsbek

Geranium, Gruina, Gruinalis, Oyevaersbeck

 

Erodium moschatum - Muskus-reigersbek

Zie alle foto's van Blaich

Geranium primum (Rostrum ciconiae, Acus pastoris, Acus muscata), (ierste) Oyevaersbeck (Oyevaertsbeck, Cranenbeck)

  • 1644 Vlaams: Oyevaersbeck met knobbelachtighe wortel
  • 1616 Latijn: Geranium tuberosum [61]
  • 1554/1557: Acus moschata, Acus pastoris, Bec de cigogne, Bec de grue, Cranenbeck, Geranium, Geranium primum, Gruina, Gruinalis, Oyevaertsbeck, Rostrum ciconiae, Storckenschnabel

Overzicht Erodium moschatum op deze site

Alle foto's van Erodium moschatum op internet

Erodium moschatum bij Kurt Stueber Gruppe Max Planck IZ

Erodium moschatum in Plantago PlantIndex

Dat ierste Oyevaersbeck/ heeft teere roodachtighe en hayrachtighe steelkens/ met cleynen seer ghecloven en ghekerfde bladeren/ die eer die stelen voortcomen op der aerden ghesprayet ligghen. Sijn bloemkens zijn schoon/ bresilie root/ ende die vergaen in cleyne ronde bollekens met langhe becxkens ghelijck als naelden den Oyevaers/ oft Cranenbecken ghelijck/ drije oft vier neven den anderen staende/ ende daer inne leet dat saet. Die wortel es ront/ wit/ vinghers lanck/ van smaecke suet ende den Raponcelen ghelijck.

Geranium columbinum - Fijne ooievaarsbek

Zie alle foto's van Biopix

Geranium alterum, Geranium columbinum, Pes columbae, tweede Oyevaersbeck (Duyvenvoet)

  • 1644 Vlaams: Duyvenvoet
  • 1616 Latijn: Pes columbinus [61]
  • 1554/1557: Bec de cigogne, Bec de grue, Duyvenvoet, Geranium, Geranium alterum, Geranium columbinum, Gruina, Gruinalis, Pes columbae, Pied de pigeon, Taubenfusz

Overzicht Geranium columbinum op deze site

Alle foto's van Geranium columbinum op internet

Geranium columbinum bij Kurt Stueber Gruppe Max Planck IZ

Geranium columbinum in Plantago PlantIndex

[54]   2   Dat tweede/ dat Duyvenvoet ghenaempt wordt/ heeft oock teere/ dunne/ hayrachtighe bruyn steelkens/ maer zijn bladeren zijn den bladeren van den allercleynste Maluwen ghelijck/ en rontsomme ghekerft. Sijn bloemkens zijn cleyn en persachtich/ die worden oock cleyn hoefdekens met becxkens/ maer niet zoo groot oft lanck als dierste.

Geranium robertianum - Robertskruid

Foto Luc Regniers

Zie alle foto's van Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Geranium tertium, Geranium Robertianum, Herba Roberti, Herba Robertiana, Sideritis tertia, derde Oyevaersbeck (Robrechts cruyt)

  • 1644 Vlaams: Robrechtscruydt
  • 1616 Latijn: Geranium robertianum [62]
  • 1554/1557: Bec de cigogne, Bec de grue, Geranium, Geranium Robertianum, Gruina, Gruinalis, Herba Roberti, Herbe Robert, Robrechtscruyt, Rosbertiana, Ruberta, Rubrechtzkraut, Schartenkraut, Scholwurtz (clein), Sideritis heraclea, Sideritis tertia

Overzicht Geranium robertianum op deze site

Alle foto's van Geranium robertianum op internet

Geranium robertianum bij Kurt Stueber Gruppe Max Planck IZ

Geranium robertianum in Plantago PlantIndex

3   Dat derde gheslacht/ heeft oock hayrachtighe stelen ghelijck die ander/ maer zy zijn heel root/ met veel ledekens/ ende knoopkens. Sijn bladeren zijn seer ghesneden den Kervel oft Coriander bladeren ghelijck/ maer rooder ende van ruecke onliefelijcker. Die bloemkens zijn oock root/ ende brenghen voort cleyn bollekens ghelijck hoofdekens met scerpe becxkens. Die wortel es gruenachtich.

Erodium cicutarium - Gewone reigersbek

Zie alle foto's van Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Geranium quartum, Geranium gruinale, Gruinalis,  vierde Oyevaersbeck (Craenhals, Kranichhals)

  • 1644 Vlaams: Kraenhals
  • 1616 Latijn: Geranium septimum sive Geranium gruinum [64]
  • 1554/1557: Bec de cigogne, Bec de grue, Craenhals, Geranium, Geranium gruinale, Gruina, Gruinalis, Kranichhals

Overzicht Erodium cicutarium op deze site

Alle foto's van Erodium cicutarium op internet

Erodium cicutarium bij Kurt Stueber Gruppe Max Planck IZ

Erodium cicutarium in Plantago PlantIndex

4   Craenhals/ dat vierde gheslacht/ es den voorschreven van hayrachtighe steelkens/ roode bloemkens en scerpe becxkens seer ghelijck/ maer die bladeren zijn dieper en meer ghesneden/ ende die bloemen zijn wat meerder.

 

Geranium sanguineum - Bloedooievaarsbek

Foto Luc Regniers

Foto Luc Regniers

Zie alle foto's van Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Geranium quintum, Geranium haematodes, vijfste Oyevaersbeck (Bloet wortele)

  • 1644 Vlaams: Bloedtcruydt, Bloedtwortel, Oyevaersbeck (Bergh-)
  • 1616 Latijn: Geraniun montanum [64]
  • 1554/1557: Bec de cigogne, Bec de grue, Bloetwortele, Blutwurtz, Geranium, Geranium hematodes, Gruina, Gruinalis, Racine sanguine

Overzicht Geranium sanguineum op deze site

Alle foto's van Geranium sanguineum op internet

Geranium sanguineum bij Kurt Stueber Gruppe Max Planck IZ

Geranium sanguineum in Plantago PlantIndex

[55]   5   Bloet wortele/ es den vierden gheslachte van dunnen/ teeren/ hayrachtighen stelen: diepe ghekerfte bladerkens/ bloemen en tacxkens ghelijck/ uutghenomen dat die stelen van Bloetwortele hoogher en langher wassen/ die bladeren grooter/ die bloemen meerder/ eenen cleynen Roosken ghelijckende/ ende die wortel lanck/ ende meestendeel van binnen heel bruyn root es.

Geranium pratense - Beemdooievaarsbek

Zie alle foto's van Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Geranium sextum, Geranium batrachiodes, Gratia Dei, seste Oyevaersbeck (blauw Booterbloemen, Gods ghenade)

  • 1644 Vlaams: Booterbloemen (Blauw)
  • 1616 Latijn: Geranium batrachioides primum [63]
  • 1554/1557: Bec de cigogne, Bec de grue, Booterbloeme (blauw), Geranium, Geranium batrachiodes, Godtsghenade, Gottesgnad, Grace de Dieu, Gratia Dei, Gruina, Gruinalis

Overzicht Geranium pratense op deze site

Alle foto's van Geranium pratense op internet

Geranium pratense bij Kurt Stueber Gruppe Max Planck IZ

Geranium pratense in Plantago PlantIndex

6   Dat seste heeft oock langhe rootachtighe en hayrachtighe stelen/ maer zijn bladeren zijn groot/ den bladeren van Booterbloemen ghelijck/ en meerder weesende. Sijn bloemen zijn blauw ende dijen volghen becxkens naer/ ghelijck aen die andere. Die wortel es lanck ende dick met veel veeselinghen.

Plaetse

Dese cruyden wassen van selfs in santachtighen magheren grondt by den weghen ende aen die canten vanden corenvelden/ dat Robrechts cruyt oock by oude mueren ende op oude daecken. Die twee lae(t)sten/ worden hier te lande meest in die hoven ghevonden/ daer zij gheplant worden.

Tijt

Sy bloeyen meest in Meye/ ende in Braeckmaent/ ende som in Aprill/ sonderlinghe dat ierste Oyevaersbeck.

Naem

Alle ses dese cruyden worden met eenen naem in Griecx Geranium, dat es in Latijn Gruina oft Gruinalis ghenaempt.

1   Dat ierste gheslacht heet in die Apoteke Rostrum ciconiae, Acus pastoris, en Acus muscata. In Hoochduytsch Storckenschnabel. In onser talen Oyevaertsbeck oft Cranenbeck.

2   Dat tweede wordt gheheeten Geranium alterum, Geranium columbinum, en Pes columbae. In Hoochduytsch Daubenfusz. In neerduytsch Duyven voet.

 

[56]   3   Dat derde gheslacht van desen cruyden es by den ouders een gheslacht van Sideritis/ ende wordt van Dioscorides gheheeten Sideritis tertia, ende oock Sideritis heraclea, nu tertijt heetet Herba Roberti en Robertiana, oft Geranium Robertianum. In Hoochduytsch Ruprecht kraut/ Scharten kraut ende van sommighen klein Scholwurtz/ hier te lande Robrechts cruyt.

4   Tvierde heet Gruinalis ende Geranium Gruinale. In duytsch/ Kranichhals/ ende Craenhals.

5   Tvijfste wordt ghenaempt Blutwurtz ende bloet wortele ende daer naer Geranium Haematodes.

6   Tseste wordt gheheeten Gratia Dei, Gods gnad/ hier te lande Gods ghenade ende blauw Booterbloemen/ ende daer naer nu/ Geranium batrachiodes.

Natuere

Dese cruyden zijn van natueren meest al verdrooghende/ som oock suyverende ende heylende/ maer seer luttel worden zy ghebruyckt.

Cracht en werckinghe

A   Die wortel van dat ierste Oyevaersbeck met wijn in ghenomen/ verdrijft ende gheneest dat opblasen en die winden vander moeder/ ende lost die urine/ en es goet den ghenen die met den steen ghequelt zijn.

B   Dat tweede (naer dat die oude meesters schrijven) en es in der medecijnen niet oirboorlijck/ nochtans zoo worddet heden daechs ghepresen tot alderhande wonden ende sweeringhen daer op gheleyt.

3
C
   Trobrechts cruyt stelpt dat bloeyen van den verschen wonden/ ghestooten ende daer op gheleyt/ als Dioscorides schrijft.

D   Tselve cruyt/ ghelijck nu ter tijt bevonden es/ es seer goet voor die sweeringhen van den borsten ende scamelijcke leden/ sonderlinghe vander manlijcheyt/ ghestooten ende daer op gheleyt oft het sap daer inne ghedaen.

E   Dwater daer Robrechts cruyt in ghesoden es/ gheneest die vuyle sweerende en stinckende monden/ als zy daer mede ghespoelt worden.

F   Die andere drije en hebben gheen sonderlinghe ghebruyck.

 

^Naar het begin van deze pagina