Beginpagina van Plantaardigheden.nl
 

Leesmaar.nl
Dodoens en andere bijzondere boeken

Sitemap
Index

Plantaardigheden.nl
Artikelen over planten

Leeswerk.nl
Plantenboeken opengelegd

1554 Cruijdeboeck met transcriptie (overgeschreven)
A | B | C | D | E | F | G| H | IJK | L | M | N | O | P | QR | S | T | U | V | WXYZ

Voorwerk Nederlandse, Duitse, Franse, apothekers-, Latijnse en Griekse namen

Deel 1 Gheslacht, onderscheet, fatsoen, naemen, cracht ende werckinghe Planten Alfabetisch

Deel 2

Deel 3

Deel 4

Deel 5

Deel 6

Register van die cracht der Cruyden
 
Oude Nederlandse namen
* Project Dodoens
Woordenboek Nederlandsche Taal
Plantago PlantIndex
Letter: druk op CTRL, draai ook aan muiswiel
Bijgewerkt 18-02-2015

«  Cruijdeboeck deel 1 capitel 59, bladzijde 108-110 (in werkelijkheid 107-109)  Zie volgende pagina »

Van Rhuercruyt.   Cap. lix.

1  

Helichrysum stoechas - Mediterrane strobloem

2  

Filago minima - Dwergviltkruid

3  

Filago arvensis - Akkerviltkruid

4  

Filago vulgaris - Duits viltkruid

 

Tgheslacht

Der cruyden die saechte witte wollachtighe bladeren hebben/ ende die van sommighen Piloselle ende Filagines ghenaempt worden/ sijn twee ierste gheslachten. Deene heeft schoone geele rieckende bloemen. Dander bleeck geele ende niet rieckende/ dat drijerley es/ als hier naer blijcken zal.

Tfatsoen

Helichrysum stoechas - Mediterrane strobloem

Zie alle foto's van Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Aurelia, Tinearia, Amaranthus luteus (Stoec(h)as citrina, Stoec(h)ados citrinum), Rheynbloemen, (Rhynbloemen)
  • 1644 Vlaams: Mottencruydt, Rhijnbloemen
  • 1616 Latijn: Stoechas citrina
  • 1554/1557: Ageratum, Amaranthus luteus, Aurelia, Mottenblumen, Mottenkraut, Rheinblumen, Rhynbloemen, Sticados citrinum, Stichas citrina, Tinearia

Overzicht Helichrysum stoechas op deze site

Alle foto's van Helichrysum stoechas op internet

Helichrysum stoechas bij Kurt Stueber Gruppe Max Planck IZ

Helichrysum stoechas in Plantago PlantIndex

[109]   1   Dat ierste van desen datmen Rheyn bloemen nuempt/ heeft ronde dunne herde aschvervwighe witte steelkens/ ontrent een spanne hooch wassende / met cleynen smallen witten wollachtighen seer saechten bladeren/ van grootte ende fatsoene den Hysope bladerkens ghelijck/ op tsop van den steelkens wassen troskens van x oft xii oft meer knoppachtighe ronde geele bloemkens die niet lichtelijcken en verwelckeren oft en vergaen/ ende die in huer coluer ende wesen langhe tijt behouwen moghen werden/ ende van ruecke niet onliefelijck/ ende van smaecke een weynich bitter zijn. Die wortel es dun cort ende swert.
Dat ander gheslacht dat Rhuer cruyt gheheeten wordt/ es drijerleye/ als voorseyt es.

Filago minima - Dwergviltkruid

Zie alle foto's van Biopix

Gnaphalion, Centunculum, Centuncularis, Tomentitia, Rhuercruyt (Rootmelizoen cruyt)
  • 1644 Vlaams: Ruercruydt (Kleyn)
  • 1616 Latijn: Filago tertia [67]
  • 1554/1557: Centuncularis, Centunculum, Filago, Gnaphalion, Herbe à cotton, Rhuercruyt, Rhurkraut, Root melizoencruyt, Tomentitia

Overzicht Filago minima op deze site

Alle foto's van Filago minima op internet

Filago minima bij Kurt Stueber Gruppe Max Planck IZ

Filago minima in Plantago PlantIndex

2   Dat ierste es den voorschreven ghelijck/ maer meerder en hoogher somtijts twee voeten hooch/ oft hoogher wassende. Syn stelen zijn dun/ ront/ aschvervwich met saecht wolleken becleet/ drije oft vier van eender wortel recht op/ meest sonder aenwassende zijde scuetkens oft tacxkens wassende. Die bladeren zijn lanck/ smal/ aschvervwich wit/ saecht en wollachtich/ den bladeren van Rheyn bloemen ghelijck/ maer langher/ breeder/ ende van coluere wat groender. Die bloemen zijn ront ende knoppachtich en wassen boven aen die stelen veel by een/ maer. en zijn niet zoo geel van coluere als die Rheyn bloemen / noch en blijven niet duerende/ maer vlieghen wech als sy rijp zijn/ ghelijc meer andere bloemen.

Filago arvensis - Akkerviltkruid

Zie alle foto's van Biopix

Gnaphalion, Centunculum, Centuncularis, Tomentitia, Rhuercruyt (Rootmelizoen cruyt)
  • 1644 Vlaams: Ruercruydt (Tweede Groot)
  • 1616 Latijn: Filago minor [66]
  • 1554/1557: Centuncularis, Centunculum, Filago, Gnaphalion, Herbe à cotton, Rhuercruyt, Rhurkraut, Root melizoencruyt, Tomentitia

Overzicht Filago arvensis op deze site

Alle foto's van Filago arvensis op internet

Filago arvensis bij Kurt Stueber Gruppe Max Planck IZ

Filago arvensis in Plantago PlantIndex

3   Dat ander gheslacht van Rhuercruyt es den voorschreven van stelen en bladeren seer ghelijck. Die bloemen zijn oock den bloemen van den voorgeschreven ghelijck/ maer en wassen niet boven aen die stelen met troskens / maer wassen lancx die stelen tusschen de bladeren/ ende dat es dmeeste ondersceet dat tusschen dit ende den voorgescreven Rhuercruyde es.

Filago vulgaris - Duits viltkruid

Zie alle foto's van Biopix

Gnaphalion, Centunculum, Centuncularis, Tomentitia, Rhuercruyt (Rootmelizoen cruyt)
  • 1644 Vlaams: Ruercruydt (Eerste Groot)
  • 1616 Latijn: Filago sive Impia [66]
  • 1554/1557: Centuncularis, Centunculum, Filago, Gnaphalion, Herba impia (Plinius), Herbe à cotton, Rhuercruyt, Rhurkraut, Root melizoencruyt, Tomentitia

Overzicht Filago vulgaris op deze site

Alle foto's van Filago vulgaris op internet

Filago vulgaris bij Kurt Stueber Gruppe Max Planck IZ

Filago vulgaris in Plantago PlantIndex

4   Dat vierde gheslacht van desen cruyden es den anderen tween Rhuercruyden van stelen/ ende witten en saechten bladerkens ghelijck/ maer in alder manieren teerder/ minder ende neerder/ selden een spanne hooch wassende. Die bloemen wassen in cleyne ronde knoppekens boven op die soppekens van den steelkens/ van coluere ende fatsoene den bloemen van anderen Rhuercruyden ghelijck.

Plaetse

Dierste gheslacht wast in rouwe sandtachtighe plaetsen ende op dorre heyden/ ende wordt tot veel plaetsen by den Rhynstroom overvloedich ghevonden: Hier te lande wordet in die hoven ghesaeyet. Die andere drije wassen hier te lande in sandtachtighen gront/ ontrent drooghe grachten/ en op sommighe vochtighe plaetsen/ ende in die bosschen.

Tijt

Sy bloeyen meest al in Braeckmaent ende in Hoymaent. Die Rhuercruyden oock noch in Ooghstmaent.

Naem

1   Dierste gheslacht van desen cruyden heet in Griecx Eliochryson. In Latijn van Theodorus Gaza/ Aurelia, ende es van Theophrastus in zijn ix boeck cap.xxi. beschreven/ in die Apoteke Staecas citrina ende Staecados citrinum, van sommighen Tinearia en Amaranthus luteus. In Hoochduytsch Rhein blumen/ Motten blumen en Motten kraut. In Neerduytsch Rheyn bloemen ende Rhyn bloemen.
Daer es noch een ander gheslacht van Eliochryson, dat bladeren der Averoone ghelijck heeft/ ende oock Elichryson Amaranthus ende Chrysanthemum ghenaempt wordt/ ende van Dioscorides beschreven es/ dat met dese Rheyn bloemen gheen ghelijckenisse en heeft/ ghelijck wy dat in onse Latijnsche annotatien breeder verclaert hebben/ ende daer om zoo dolen zy die meynen dese Rheyn bloemen te wesene dat Eliochryson Dioscorides.

2   Dander drije cruyden van een gheslacht/ heeten met eenen naem in Griecx Gnaphalion. In Latijn Centunculum en Centuncularis en van sommighen Tomentitia. In Hoochduytsch Rhurkraut. In Neerduytsch Rhuercruyt oft Rootmelizoen cruyt. In Franchois Herbe a cotton. In die Apoteke eest onbekent.

Natuere

Dese cruyden zijn van natueren verdrooghende/ die Rheynbloemen zijn oock werm/

 

[110]   als duer hueren bitteren smaeck kennelijck es.

Cracht en werckinghe

1
 A   Rheynbloemen in wijn ghesoden ende ghedroncken dooden en iaghen af die wormen/ ende syn goet tseghen die beet ende steeck vanden fenynighen ghedierten.

B   Rheynbloemen in looghe ghesoden verdrijft die luysen ende neten uut de hayre. Die selve Rheynbloemen/ in die cleerscrapprayen gheleyt bewaren die cleederen van motten ende scieters.

2
C  
Rhuercruyt in wijn ghesoden ende ghedroncken gheneest dat roode melizoen ende den loop des buycx/ ende stopt der vrouwen overvloedighe natuerlijcke cranckheyt.

^Naar het begin van deze pagina