Beginpagina van Plantaardigheden.nl
 

Leesmaar.nl
Dodoens en andere bijzondere boeken

Sitemap
Index

Plantaardigheden.nl
Artikelen over planten

Leeswerk.nl
Plantenboeken opengelegd

1554 Cruijdeboeck met transcriptie (overgeschreven)
A | B | C | D | E | F | G| H | IJK | L | M | N | O | P | QR | S | T | U | V | WXYZ

Voorwerk Nederlandse, Duitse, Franse, apothekers-, Latijnse en Griekse namen

Deel 1

Deel 2

Deel 3 Wortelen, medecynale cruyden, ende quaden hinderlijcke ghewassen
Planten
Alfabetisch

Deel 4

Deel 5

Deel 6

Register van die cracht der Cruyden
 
Oude Nederlandse namen
* Project Dodoens
Woordenboek Nederlandsche Taal
Plantago PlantIndex
Letter: druk op CTRL, draai ook aan muiswiel
Bijgewerkt 18-02-2015

«  Cruijdeboeck deel 3 capitel 69, bladzijde 449-452   Zie volgende pagina »

Van Mosch.   Cap. lxix.

1  

Usnea barbata - Baardmos

2  
 

Sticta pulmonaria

3  

Polytrichum commune - Gewoon haarmos

4  

Drosera rotundifolia - Ronde zonnedauw

5  

Lycopodium clavatum - Grote wolfsklauw

6  

Corallina officinalis - Koraalwier

Tgheslacht

[449]   Mosch es veelderleye van gheslachte/ van den welcken die sommige aen die boomen/ sommighe in donckere vochtighe velden ende bosschen wassen/ ende sommige aen die clippen ende steenrootsen in die zee ghevonden worden.

Tfatsoen

Usnea barbata - Baardmos

Zie alle foto's van Natuurfoto.net

Muscus (Usnea), Mosch (Boommosch)
  • 1644 Vlaams: Mosch (Boom-)
  • 1616 Latijn: Muscus arboreus
  • 1554/1557: Mosch, Mosz, Mousse, Muscus, Usnea

Overzicht Usnea barbata op deze site

Alle foto's van Usnea barbata op internet

Usnea barbata bij Kurt Stueber Gruppe Max Planck IZ

1   Dierste gheslacht van Mosch dat aen die boomen wast ende eygentlijck Mosch ghenaemt wordt/ es anders niet dan vele witte ghehackelde seer diep ghesneden bladerkens in ende duer malcanderen ghevlochten ende verwerret/ sonder wortelen/ bloemen oft saet aen die boomen hanghende ende wassende.

Sticta pulmonaria

Pulmonaria, Longhencruyt
  • 1644 Vlaams: Longhencruydt
  • 1616 Latijn: Pulmonaria
  • 1554/1557: Herbe aux poulmons, Longhencruyt, Lungenkraut, Pulmonaria

Overzicht Sticta pulmonariaop deze site

Alle foto's van Sticta pulmonariaop internet

Sticta pulmonariabij Kurt Stueber Gruppe Max Planck IZ

2   Tweede gheslacht wast oock ontrent den boomen dat Longhen cruyt gheheeten wordt ende dit es den Steenlever cruyde wat ghelijck maer grooter ende breeder/ groote breede scubben hebbende op malcanderen ligghende/ die op eene sijde schoon gruen sijn ende op die andere witachtich.

 

Polytrichum commune - Gewoon haarmos

Zie alle foto's van Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Polytrichon Apuleianum, Polytrichon Apulei, gulden Wederdoot
  • 1644 Vlaams: Wederdoot (Gulden)
  • 1616 Latijn: Muscus capillaris
  • 1554/1557: Jungfrauhar, Polytrichon Apulei, Polytrichon doré (grand et petit), Wederdoot (gulden), Widdertodt (gulden)

Overzicht Polytrichum commune op deze site

Alle foto's van Polytrichum commune op internet

Polytrichum commune bij Kurt Stueber Gruppe Max Planck IZ

[450]   3   Tderde gheslacht dat Gulden wederdoot ghenaempt es heeft dunne steelkens gheen palme lanck die met cort bruyn geelachtich gruen hayrken becleet sijn/ die somtijts op scieten ende cale bruyne steelkens voortbringhen daer cleyne greynkens aen hanghen. Van dese gheslachte wordt oock noch een ander cleyn ghevonden dat den voorghescreven ghelijck es anders dan dattet veel minder es.

Drosera rotundifolia - Ronde zonnedauw

Zie alle foto's van Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Ros solis, Son dauw (Sondauw, Sindauw, Loopich cruyt)
  • 1644 Vlaams: Loopighcruydt, Sondauw
  • 1616 Latijn: Ros solis
  • 1554/1557: Loopich cruyt, Ros solis, Rousée de Soleil, Sindauw, Sondauw

Overzicht Drosera rotundifolia op deze site

Alle foto's van Drosera rotundifolia op internet

Drosera rotundifolia bij Kurt Stueber Gruppe Max Planck IZ

Drosera rotundifolia in Plantago PlantIndex

4   Tvierde gheslacht datmen Son dauw heet heeft roodachtighe rondtachtighe hole hayrachtighe bladerkens met langhe steelkens/ schier ghelijck cleyne lepelkens ghefatsoeneert/ tusschen den welcken een cort steelken voortcoemt op dopperste omghecromt/ cleyne witte bloemkens draghende. Dit cruyt es van een seer vremde ende wonderlijcke natuere/ want al eest dat die sonne langhe ende vele daer op schijnt zoo wordt dit cruyt nochtans altijt nat ende bedauwt ghevonden/ ende aen die hayrkens van den bladerkens met cleyne droppelkens van water gheladen. Ende hoe die sonne heeter ende meer op dit cruyt schijnt hoe dattet natter ende meer bedauwt es. Ende daer omme worddet oock Sondauw gheheeten.

Lycopodium clavatum - Grote wolfsklauw

Zie alle foto's van CalPhotos

Lycopodium, Pes lupi (Spica Celtica), Wolfsclauw (Beerenclauwen, Wijncruyt)
  • 1644 Vlaams: Mosch (Grooten Eerdt-), Wolfsklauwen
  • 1616 Latijn: Muscus terrestris sive Lycopodium
  • 1554/1557: Beerlap, Griffes de loup, Gurtelkraut, Harschar, Lycopodion, Lycopodium, Patte de loup, Pes lupi, Pied de loup, Seilkraut, Spica celtica, Teuffelsclauwen, Wincruyt, Wyncruyt, Wolfsclauwen

Overzicht Lycopodium clavatum op deze site

Alle foto's van Lycopodium clavatum op internet

Lycopodium clavatum bij Kurt Stueber Gruppe Max Planck IZ

Lycopodium clavatum in Plantago PlantIndex

5   Dat vijfste gheslacht van Mosch dat Wolfsclauw ghenaempt wordt/ cruypt ende vliddert met sijnen langhen rancken/ die wel dick met geel gruene hayrkens becleet sijn/ lancx der aerden/ tot sommighe plaetsen met cleynen wortelkens daer aen ghevesticht. Ende aen dese wassen oock corte sijde rancxkens in drijen oft vieren ghespleten/ op deynde som cleyne witte punctkens ghelijck clauwkens oft nagelkens hebbende eenen clauw van den wolf schier ghelijck ende som recht op staende dunne witte steelkens draghende die niet zoo dick beset en sijn als die cruypende rancxkens/ ende witte cleyne arekens voortbringhen vol van cleynen bladerkens witten bloemkens ghelijckende.

Corallina officinalis - Koraalwier

Zie alle foto's van Biopix

Muscus marinus, Bryon thalassion, Soldanella (Corallina), zee Mosch (Coraelcruyt)
  • 1644 Vlaams: Coraelcruydt, Zeemosch (Coraels-gewijse)
  • 1616 Latijn: Corallina
  • 1554/1557: Coraelcruyt, Corallina, Coralline, Herbe de coral, Mousse de mer, Muscus marinus, Soldanella, Zeemosch

Overzicht Corallina officinalis op deze site

Alle foto's van Corallina officinalis op internet

Corallina officinalis bij Kurt Stueber Gruppe Max Planck IZ

6   Tseste gheslacht van Mosch dat Zeemosch ghenaempt wordt heeft vele dunne herde steenachtighe steelkens met vele ledekens ondersceyden vele by een uut een steenachtich hoofdeken wassende daer mede dattet aen die clippen ende steenrootsen hanght.

Plaetse

1   Dierste van Mosch wast aen die boomen sonderlinghe daer quaden ende onbequamen grondt es.

 

[451]   2   Longhencruyt wast aen die mosachtighe boomen en op vochtighe sandachtighe donckere velden.

3,4   Gulden Wederdoot/ Sondauw ende Wolfsclauw wassen op dorre ongheboude waterachtighe heyden ende dyerghelijcke leghe velden ende in sommige donckere bosschen.

5   Ende dat Gulden wederdoot es seer ghemeyn.

6   Zeemosch wast aen die clippen ende steenrootsen in die zee gheleghen zijn.

Naem

1   Dierste gheslacht van desen wordt gheheeten in Griecx Bryon/ ende van sommighen Splachnon. In Latijn Muscus/ van Serapio ende in die Apoteke Usnea. In Hoochduytsch Mosz. In Neerduytsch Mosch/ ende dat beste ende bequaemste tot den ghebruyck der medecynen es dat Mosch dat aen die Cederboom wast/ ende daer naest dat aen den Populier boom ghevonden wordt.

2   Tweede gheslacht wordt nu ter tijt gheheeten Pulmonaria in Latijn. In Hoochduytsch Lungenkraut. In Neerduytsch Longhencruyt. In Franchois Herbe a pulmon.

3   Tderde wordt ghenaempt in Hoochduytsch Gulden widdertodt/ dat es Gulden wederdoot/ van sommighen oock Jungfraw har. Ende wordt van sommighen voor een Polytrichon Apuleianum ghehouwen/ daer nochtans seer cleyne ghelijckenisse mede heeft want Polytrichon Apulei es dat recht Trichomanes van Dioscorides als in onse Latijnsche Annotatien verclaert es.

4   Tvierde gheslacht wordt hier te lande gheheeten Ros solis. In Duytsch Sondauw/ ende van sommighen Sindauw. Item oock van eenighen Loopich cruyt.

5   Tvijfste gheslacht heet in Hoochduytsch Beerlap/ Gurtelkraut/ Seilkraut/ Harschar/ Teuffels clauwen. Hier te lande Beerenclauwen/ ende van sommighen Wijncruyt. In sommighen Apoteken Spica celtica/ ende daer voor van den ongheleerden ghebruyckt/ tot groot achterCruijdeboeck deel van den siecken. Wat naem dattet in Griecx oft Latijn heeft es ons onbekent/ ende daer om heb ick dit ghewas naer onsen ghemeynen naem Lycopodion/ dat es Pes lupi ghenaempt.

6   Tseste gheslacht es ghenaempt in Griecx Bryon Thalassion. In Latijn Muscus marinus/ dat es in Duytsch Zeemosch ende wordt in die Apoteken Corallina gheheeten/ dat es Coraelcruyt/ ende van sommighen ongheleerden Soldanella/ daert gheen ghelijckenisse mede en heeft.

Natuere

1   Mosch es droech van natueren ende tsamen treckende/ sonder merckelijcke hitte oft coude.

2   Longhencruyt es den voorghescreven wat ghelijck maer meer vercoelende.

3,4,5   Gulden wederdoot/ Sondauw ende Wolfsclauw sijn drooghe ende middelmatich in wermte ende coude.

6   Zeemosch es cout ende drooghe en tsamen treckende.

Cracht ende werckinghe

1
A
   Mosch in water ghesoden es goet om in te baden den Vrouwen die huer natuerlijcke cranckheyt te veel hebben/ in die nuese ghesteken stoppet dat bloeyen/ ende es seer goet ghebruyckt ende ghemenght in alle salven ende olien die stoppende sijn.

2
B  
Longhencruyt wordt van die ionghe medecijn meesters seer ghepresen tot die ghebreken van der longhene/ ende sonderlinghe tot die verhittinghe ende sweeringhen van den selven ghepoedert ende met water inghenomen.

C   Oock scrijft men den Longhencruyde toe dattet met wijn ghesoden ende ghedroncken dat bloetspouwen/ bloetpissen ende die natuerlijcke cranckheyt der vrouwen stelpt/ ende den loop des buycx gheneest.

D   Item Longhencruyt ghepoedert ende in die wonden ghestroytet gheneest die selve ende doet dat bloeyen stelpen ende ophouwen. heete beghinnende gheswillen/ ende op alle pijnen van fledercijn dat vercoelt dient.

 

[452]   4
E  
Sondauw wordt oock seer goet ende sonderlinghe ghehouwen om tlichaem dat uutdroocht te sterckene ende die ghequetste longhene te ghenesen. Ende daerom wordt het water daer af ghedestilleert (dat geel es) den ghenen inghegheven die uutdrooghen/ hoesten/ op die borste benaut ende in die longhene ghebreckelijck sijn.

3,5
F  
Gulden wederdoot ende Wolfsclauw schijnen van ghelijcken cracht te wesene maer en worden niet ghebruyckt.

6
E  
Zee mosch es van crachten seer tsamen treckende ende bescermende/ ende daer om es hy seer goet gheleyt op alle

 

^Naar het begin van deze pagina