Beginpagina van Plantaardigheden.nl
 

Leesmaar.nl
Dodoens en andere bijzondere boeken

Sitemap
Index

Plantaardigheden.nl
Artikelen over planten

Leeswerk.nl
Plantenboeken opengelegd

1554 Cruijdeboeck met transcriptie (overgeschreven)
A | B | C | D | E | F | G| H | IJK | L | M | N | O | P | QR | S | T | U | V | WXYZ

Voorwerk Nederlandse, Duitse, Franse, apothekers-, Latijnse en Griekse namen

Deel 1

Deel 2

Deel 3

Deel 4

Deel 5 Cruyden, wortelen ende vruchten, diemen in die spijse ghebruyckt Planten Alfabetisch

Deel 6

Register van die cracht der Cruyden
 
Oude Nederlandse namen
* Project Dodoens
Woordenboek Nederlandsche Taal
Plantago PlantIndex
Letter: druk op CTRL, draai ook aan muiswiel
Bijgewerkt 18-02-2015

«  Cruijdeboeck deel 5 capitel 19, bladzijde 612-615   Zie volgende pagina »

Van Porceleyne.   Cap. xix.

1  
 

Portulaca oleracea - Postelein (cultuurvorm)

2  

Portulaca oleracea - Postelein, (wilde vorm)

3  

Atriplex portulacoides - Gewone zoutmelde

 

Tgheslacht

Porceleyne es tweederleye/ Tam ende Wildt/ ende daer en boven vindt men oock noch een derde gheslacht/ dat alleen in die soute gronden ende landen voortcoemt.

Tfatsoen

  Andrachne, Portulaca (Portulaca), Porceleyne

 

Portulaca oleracea - Postelein (cultuurvorm)

Portulaca sativa, Portulaca hortensis, tamme Porceleyne (Roomsche Porceleyne)

Overzicht Portulaca oleracea op deze site

Alle foto's van Portulaca oleracea op internet

Portulaca oleracea bij Kurt Stueber Gruppe Max Planck IZ

Portulaca oleracea in Plantago PlantIndex

1   Die tamme Porceleyne heeft dicke vette ronde bruyn roodachtighe stelen/ die recht op ontrent een spanne oft meer hoogh wassen/ ende daer aen vette dicke bladerkens/ van fatsoene lanckachtich ende voor ront. Die bloemkens wassen tusschen die bladeren ende stelen/ ende op dopperste van den stelen/ ende sijn seer cleyn ende bleeck geel/ ende als die vergaen zoo

[613]    comen daer cleyne ronde dicke ghesloten scaelkens/ daer in dat saet leyt dat cleyn ende swart es. Die wortel is teer ende faselachtich.

Portulaca oleracea - Postelein

Foto Luc Regniers

Foto Luc Regniers

Zie alle foto's van Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Portulaca sylvestris, wilde Porceleyne (ghemeyne Porceleyne)

   Noot: De wilde vorm onderscheidt zich van de cultuurvorm door de liggende groeiwijze en is in alle delen kleiner dan deze.

  • 1644 Vlaams: Porceleyne (Groote oft Tamme)
  • 1616 Latijn: Portulaca sativa [661]
  • 1554/1557: Burgel (Heymisch), Burtzelkraut, Porceleyne (Roomsche), Porceleyne (tamme), Portulaca hortensis, Portulaca sativa, Pourcelaine cultivée, Pourcelaine domestique, Pourpier cultivé

Overzicht Portulaca oleracea op deze site

Alle foto's van Portulaca oleracea op internet

Portulaca oleracea bij Kurt Stueber Gruppe Max Planck IZ

Portulaca oleracea in Plantago PlantIndex

2   Die wilde Porceleyne heeft dicke vette ronde stelen/ ghelijck die tamme/ maer teerder/ cleynder/ ende oock rooder/ ende en wassen niet recht op/ maer ligghen uutghespreyt ende cruypen lancx der eerden. Die bladeren sijn minder/ die bloemen ende saet sijn den anderen ghelijck. Beyde dese Porceleynen sijn vol saps ende van smaecke suerachtich/ ende worden met azijn ende olie ghelijck Lattouwe in den zoomer gegheten.

Atriplex portulacoides - Gewone zoutmelde

Zie alle foto's van Biopix

Portulaca marina, Sarxiphagon, Saxifraga, zee Porceleyne

  • 1644 Vlaams: Porceleyne (Zee-)
  • 1616 Latijn: Portulaca marina [771]
  • 1554/1557: Halimus, Porceleyne (Zee-), Portulaca marina, Pourcelaine de mer, Pourpier marin

Overzicht Atriplex portulacoides op deze site

Alle foto's van Atriplex portulacoides op internet

Atriplex portulacoides bij Kurt Stueber Gruppe Max Planck IZ

Atriplex portulacoides in Plantago PlantIndex

3   Dat derde gheslacht dat in die soute gronden wast heeft veel dunne herde houtachtighe stelen/ daer aen wassen veel dicke aschverwighe bladeren/ den bladeren van anderen Porceleyen seer ghelijck/ maer witter/ ende saechter in aentasten/ nochtans niet zoo effen oft glat.

Die bloemen wassen aen die soppen van den stelen/ vast in een ghehoopt ghelijck aen die Melde oft Maier. Die wortel es lanck ende houtachtich/ ende blijft met den stelen ende sommighen bladeren tswinters duerende ende en sterft niet.

Plaetse

1   Die tamme Porceleyne wordt in die hoven ghesayet.

2   Die wilde coemt van selfs voort in die weghen ende aen die canten van den hoven/ ende groeyet oock in sommighe landen aen die steenrootsen ende wijnberghen.

3   Die zee Porceleyne wast aen die duynen ende dijcken ende op plaetsen by die zee gheleghen/ ende wordt in Zeelant veel ghevonden.

Tijt

1,2   Die tamme ende wilde Porceleynen bloeyen van in Braeckmaent tot in Herfstmaent/ ende te wijle zoo leveren sy oock huer saet.

 

[614]   3   Die zee Porceleyne bloeyet in Hoymaent.

Naem

Porceleyne wordt ghenaemt in Griecx Andrachne. In Latijn Portulaca. In Hoochduytsch Burgel. In Franchois/ Pourpier ou Pourceline. In die Apoteke Portulaca.

1   Dierste gheslacht wordt gheheeten Portulaca sativa/ oft hortensis. In Hoochduytsch/ Heymisch Burgel/ oder Burtzelkraut. Hier te lande Roomsche Porceleyne oft tamme Porceleyne. In Franchois Pourpier ou Pourceline domestique ou cultive.

2   Tweede gheslacht heet nu ter tijt Portulaca sylvestris. In Hoochduytsch Wildt burtzel. In Neerduytsch ghemeyne oft wilde Porceleyne. In Franchois Pourpier saulvage/ Maer en es nochtans dat wildt gheslacht niet daer af in sommighen boecken van Dioscorides ghescreven staet/ die heet van natueren es.

3   Die derde Porceleyne die nu ter tijt in Latijn Portulaca marina. In Duytsch zee Porceleyne gheheeten wordt/ schijnt wel te wesene dat cruyt datmen in sommighe boecken van Dioscorides bescreven vindt/ dat Saxifraga in Latijn ende in Griecx Sarxiphagon ghenaemt es.

Natuere

1,2   Die tamme ende wilde Porceleynen sijn cout tot in den derden graedt/ ende vochtich tot in den tweeden.

3   Die zee Porceleyne es merckelijck werm ende drooghe tot in den tweeden graedt.

Cracht ende werckinghe

A   Die tamme ende wilde Porceleyne wordt in die spijse ghelijck Lattouwe ghebruyckt/ ende maeckt cout ende vochtich bloet/ ende gheeft seer luttel voetsels/ maer es goet gebruyckt den ghenen die een seer groote hitte in die dermen en maghe hebben.

B   Porceleyne in der selver manieren inghenomen/ stelpt alle vloet van humueren ende van rijsende vochticheden/ es tseghen die pijnen ende weedom van der blasen ende nieren/ ende gheneest die selve al waert dat sy verargert waren.

C   Porceleyne sterckt oock die crancke heete maghe/ ende verdrijft die quade wellustighe droomen/ ende die lust van byslapen.

D   Tsap van Porceleyne ghedroncken es van ghelijcke cracht ende werckinghe/ ende daer en boven zoo eest goet tseghen die heete cortsen ende tseghen die wormen die in den buyck groeyen.

E   Tselve sap van Porceleyne inghenomen/ helpt den ghenen die bloetspouwen/ ende stelpt dat root melizoen/ ende die vloet van den speenen ende alle bloetganck. Tselve doet oock die Porceleyen ghesoden ende inghenomen.

F   Tsap van Porceleyne met olie ende azijn van Roosen tsamen vermenght/ opt hooft ghegoten/ versueten die pijne ende weedom van den hoofde als yemant van te langhe in die sonne te gaene oft te staene dien ghecreghen heeft.

G   Tseghen die verargernisse ende hitte van der moeder van binnen ende tseghen die heete versweeringhen van den dermen/ es dat sap van Porceleyne goet met een clisterie van onder in die moeder oft dermen ghesedt.

H   Die bladeren van Porceleyne met meel van Gersten mout vermenght/ gheleyt op heete roode ooghen/ versueten die pijne ende veriaghen die hitte/ ende in der selver manieren dienen sy oock tot dat wildt vier/ hitte ende pijne van den hoofde/ ende tot alle verhittinghen ende heete gheswillen.

I   Porceleyne in den mont ghehouwen ende gheknout/ beneempt die buemicheyt van den tanden/ ende doet die tanden die los sijn wederom vast staen.

K   In somma Porceleyne vercoelt als dat verhit es/ ende daer om oock belet sy dat het vier in die wonden niet en come als sy daer op gheleyt wordt/ alleen oft met meel van Gersten mouwt vermenght.

L   Tsaet van Porceleyne inghenomen/ doodet ende iaecht af die wormen/ ende stopt den loop des buycx.

 

 

3
[615]   M   Die Zee porceleyne wordt in den zoomer in azijn van sommighen gheleyt/ ende in den winter ghelijck cappers oft salaet ghegheten/ ende in dyer manieren ghebruyckt/ zoo verwermt ende sterckt zy die mage ende maeckt appetijt/ ende doet oock water maken ende die urine rijsen.

N   Es oock dese Porceleyne die Saxifraga van Dioscorides/ zoo es zy goet tseghen die cortse ende tseghen die droppelpisse/ ende stilt den hick/ ende heeft macht van den steen te brekene ende doen te lossene.

^Naar het begin van deze pagina