Beginpagina van Plantaardigheden.nl
 

Leesmaar.nl
Dodoens en andere bijzondere boeken

Sitemap
Index

Plantaardigheden.nl
Artikelen over planten

Leeswerk.nl
Plantenboeken opengelegd

1554 Cruijdeboeck met transcriptie (overgeschreven)
A | B | C | D | E | F | G| H | IJK | L | M | N | O | P | QR | S | T | U | V | WXYZ

Voorwerk Nederlandse, Duitse, Franse, apothekers-, Latijnse en Griekse namen

Deel 1

Deel 2

Deel 3

Deel 4

Deel 5 Cruyden, wortelen ende vruchten, diemen in die spijse ghebruyckt Planten Alfabetisch

Deel 6

Register van die cracht der Cruyden
 
Oude Nederlandse namen
* Project Dodoens
Woordenboek Nederlandsche Taal
Plantago PlantIndex
Letter: druk op CTRL, draai ook aan muiswiel
Bijgewerkt 18-02-2015

«  Cruijdeboeck deel 5 capitel 77, bladzijde 695-697   Zie volgende pagina »

Van Affodillen.   Cap. lxxvii.

1  

Asphodelus albus - Witte affodil

2  

Asphodeline lutea - Gele affodil

 

Tgheslacht

Niet teghenstaende dat wy in tweede Cruijdeboeck deel Cap.xliiii. van een gheslacht van Affodillen gescreven hebben/ daer sonderlinghe Dioscorides af scrijft/ zoo hebben wy nochtans van den selven wederom anderwerf hier ter plaetsen willen scrijven/ om dat nu in tlaetste tot onser kennisse ierst ghecomen es/ dat ander van Affodillen/ daer Galenus sonderlinghe af ghescreven heeft/ te weten tghene dat ronde wortelen heeft ghelijck die cleyne squillen diemen Hondsloock nuempt. Ende hier uut blijckt dat Plinius wel ghescreven heeft/ dat Affodillen tweederleye sijn/ te weten Manneken ende wijfken.

Tfatsoen

 

Asphodelos, Albucus, Hastula regia (Affodillus), bloeistengel: Anthericos, Albucum, Affodillen

   Noot: De Affodille manneken wordt ook beschreven in Cruijdeboeck deel 2 en heeft dezelfde houtsnede als hier (zie Cruijdeboeck deel 2, hoofdstuk 44).

 

Asphodelus albus - Witte affodil

Zie alle foto's van CalPhotos

Asphodelus mas, Hastula regia mas, Affodille manneken (Asphodelus van Dioscorides)

  • 1644 Vlaams: Affodillen (Groote Witte), Asphodelus (Grooten)
  • 1616 Latijn: Asphodelus albus
  • 1554/1557: Affodilen, Affodille manneken, Affodilus, Albucum, Albucus, Anthericos, Asphodel, Asphodelus, Asphodelus mas, Hache royale, Hache royale masle, Hastula regia, Hastula regia mas

Overzicht Asphodelus albus op deze site

Alle foto's van Asphodelus albus op internet

Asphodelus albus bij Kurt Stueber Gruppe Max Planck IZ

Asphodelus albus in Plantago PlantIndex

1   Dierste gheslacht van Affodillen draeght langhe smalle bladeren ghelijck die Pareye/ ende tusschen dyen coemt voort eenen ronden steel/ onderhalven voet oft twee voeten hooch/ daer aen van boven den middele/ tot aen dopperste toe/ schoone witte oft seer bleecke lijfvervwighe bloemen wassen/ die van onder beghinnen te bloeyen ende boven eynde nemen. Ende als die bloemen vergaen zoo volghen daer cleyne ronde gheployde hauwkens/ die in dryen haer ontpluycken als sy rijp sijn/ daer in leyt dat saet dat bruyn

[696]   es. Die wortelen wassen veel by een als aen Pioene wijfken/ van fatsoene elck ghelijck een groot langhe eeckele/ oft wat langher/ van binnen wat voosachtich/ van smaecke ierst wat tsamen treckende/ ende naermaels bitterachtich/ nochtans niet seer vremt oft wonderlijck van smaecke alzoo dattet gheen wonder en es datmen dese wortelen hier voertijts gegheeten heeft als Hesiodus en sommighe anderen scrijven.

Asphodeline lutea - Gele affodil

Foto Luc Regniers

Foto Luc Regniers

Asphodelus foemina, Hastula regia foemina, Affodille wijfken (Asphodelus van Galenus)

  • 1644 Vlaams: Affodillen (Geele)
  • 1616 Latijn: Asphodelus luteus
  • 1554/1557: Affodilen, Affodille wijfken, Affodilus, Albucum, Albucus, Anthericos, Asphodel, Asphodelus, Asphodelus foemina, Hache royale, Hache royale femelle, Hastula regia, Hastula regia foemina

Overzicht Asphodeline lutea op deze site

Alle foto's van Asphodeline lutea op internet

Asphodeline lutea bij Kurt Stueber Gruppe Max Planck IZ

Asphodeline lutea in Plantago PlantIndex

2   Dat ander gheslacht van Affodillen heeft oock smalle bladeren ghelijck dat voorgescreven/ maer mindere ende cortere/ ende tusschen dyen coemt oock eenen rechten effenen steel voort/ ontrent twee voeten hooch/ van den middele/ tot den oppersten toe becleet/ met bleeckgeele bloemkens in sessen ghesneden/ den bloemkens van den anderen Affodillen niet seer onghelijck. Ende als die vergaen zoo volghen daer cleyne in dryen ghedeylde hauwkens naer/ daer tsaet in leyt. Die wortel van desen es ront ghelijck eenen Aijeuijn bol den wortelen van cleynen squillen diemen hontsloock heet schier ghelijck/ maer wat meerder. In somma dese Affodille es den voorghescreven niet seer onghelijck/ dan alleen van der wortele/ dat het meeste onderscheet es/ dat tusschen dese twee es/ want met den bladeren stelen bloemen ende saet en sijn sy malcanderen niet seer onghelijck/ behalven dat die bladeren van desen corter sijn/ ende die bloemen veerder van een staen ende niet zoo dicht ende vast in malcanderen en groeyen.

Plaetse

Affodillen en worden hier te lande niet ghevonden/ dan in die hoven van cruytliefhebbers/ daer sy ghesaeyet ende gheplant worden.

Tijt

1   Dierste gheslacht van Affodillen bloeyet in Meye ende in Braeckmaent wordt dat saet rijp.

2   Dander levert sijn bloemen ende saet oock in Braeckmaent.

Naem

Dit cruyt wordt gheheeten in Griecx Asphodelos. In Latijn Albucus ende Hastula regia. In die Apoteke Affodillus/ ende daer naer hier te lande onder die cruytliefhebbers Affodillen. Die bloemen met den steel wordt gheheeten in Griecx Anthericos/ ende In Latijn als Plinius seyt Albucum.

1   Dierste gheslacht wordt ghenaemt Asphodelus mas, ende Hastula regia mas, ende es dat gheslacht daer Dioscorides af ghescreven heeft.

2   Tweede wordt ghenaempt Asphodelus foemina/ ende Hastula regia foemina/ ende dit es tghene daer Galenus af scrijft.

Natuere

1   Affodillen ende sonderlinghe die wortelen van dat ierste gheslacht sijn werm ende drooch van natueren tot in den tweeden graedt.

2   Die wortelen van dat ander gheslacht/ sijn werm ende drooch/ tot schier in den derden graedt.

Cracht ende werckinghe

1
A
   Die wortelen sonderlinghe van dat ierste gheslacht van Affodillen ghesoden ende gedroncken/ doen water maken ende die urine lossen/ ende verwecken die natuerlijcke cranckheyt van den vrouwen.

B   Die selve wortel een vierenCruijdeboeck deel loots/ met wijn inghenomen/ es goet tseghen die pijne van der sijden/ hoest/ crimpinghe van den senuwen/ ende spanninghe ende treckende van den leden/ ende tseghen die ghescuertheyt.

 

[697]   C   Die selve wortel es oock seer goet tseghen die beet van den fenijnnighen ghedierten/ alsmen drye vierenCruijdeboeck deel loots swaer daer af met wijn drinckt/ ende die bladeren/ bloemen ende wortelen met wijn ghestooten op die wonde ende beet leyt.

D   Tsaet van Affodillen ende die bloemen met wijn ghedroncken/ sijn oock goet tseghen tfenijn van den scorpioenen/ ende andere fenijnnighe ghedierten/ ende verwecken tot camerganck.

E   Die wortelen van Affodillen in droesem van wijn ghesoden sijn goet op die vuyle voortsetende sweeringhen gheleyt/ ende op die verouderde sweeringhen ende apostumatien van der vrouwen borsten ende van der manlickheyt. Zy es oock goet tot die versche apostumatien met meel van Gersten mout vermenght/ ende daer op ghelijck een plaester gheleyt.

F   Tsap van den wortelen met ouden goeden wijn/ wat Myrrha ende Sofferaen tsamen ghesoden es een goede medecyne voor die ooghen/ die dat ghesichte claer ende scerp maeckt.

G   Tselve sap alleene oft met wieroock/ huenich/ wijn ende myrrha tsamen ghemenght/ gheneest die draghende ende die loopende ooren daer in ghedruypt.

H   Tselve sap in der selver manieren vermenght es oock goet tseghen den tantsweer/ in die oore ghedruypt van der sijden daer die pijne niet en es.

2
I  
Die asschen van der verbrande wortel/ sonderlinghe van dat tweede gheslacht/ gheneest die quade sweeringhen van den hoofde daert hayr uutvalt. Ende doet dat hayr wederom groeyen/ alsmense daer op strijckt.

K   Olie die in die wortele/ oft daer die wortele in ghesoden es/ es seer goet tseghen die verbrantheyt van den viere/ zy gheneest die Cackhielen/ ende versuet die pijne van den ooren.

 

^Naar het begin van deze pagina