Beginpagina van Plantaardigheden.nl
 

Leesmaar.nl
Dodoens en andere bijzondere boeken

Sitemap
Index

Plantaardigheden.nl
Artikelen over planten

Leeswerk.nl
Plantenboeken opengelegd

1554 Cruijdeboeck met transcriptie (overgeschreven)
A | B | C | D | E | F | G| H | IJK | L | M | N | O | P | QR | S | T | U | V | WXYZ

Voorwerk Nederlandse, Duitse, Franse, apothekers-, Latijnse en Griekse namen

Deel 1

Deel 2

Deel 3

Deel 4

Deel 5

Deel 6 Van der boomen, haghen, ende alle houtachtighe gewassen, en van huerder vruchten, gummen ende sapen ondersceet, fatsoen, naem, natuere, cracht ende werkinghe Planten Alfabetisch

Register van die cracht der Cruyden
 
Oude Nederlandse namen
* Project Dodoens
Woordenboek Nederlandsche Taal
Plantago PlantIndex
Letter: druk op CTRL, draai ook aan muiswiel
Bijgewerkt 18-02-2015

«  Cruijdeboeck deel 6 capitel 74, bladzijde 805-806  Zie volgende pagina »

Van Genever.   Cap. lxxiiii.

1  
Juniperus communis - Jeneverbes

 

Tgheslacht

Geneveren sijn tweederleye als Dioscorides scrijft. Daer es een gheslacht dat groot ende hooghe wordt/ ende een dat cleyn ende neer blijft/ dat hier te lande bekent es.

Tfatsoen

Juniperus communis - Jeneverbes

Zie alle foto's van CalPhotos

Archeutos, Acatalis, Iuniperus, Iuniperus minor, (cleyne) Genever (ghemeyne Genever)

(bessen) Archeutides, Baccae Iuniperi (Grana iuniperi), ("gumme die uut den houte ende scorssen vloeyet") Vernix, Sandaraca (ten onrechte)

  • 1644 Vlaams: Dam, Dambesieboom, Genever (Ghemeyne oft Kleyne), Geneverboom, Ienever, Imbeer (vrucht: Geneverbezien; hars: Genevertraen)
  • 1616 Latijn: Iuniperus (vrucht: Baccae Iuniperi; hars: Lacryma Iuniperi, Vernix) [852]
  • 1554/1557: Bacca iuniperi, Bayes de genévre, Genever, Genévre, Grains de Genévre, Grana iuniperi, Ienevre, Iuniperus, Kromerbeeren, Vernix, Wechholder, Wechholterbaum, Wechholterbeeren

Overzicht Juniperus communis op deze site

Alle foto's van Juniperus communis op internet

Juniperus communis bij Kurt Stueber Gruppe Max Planck IZ

Juniperus communis in Plantago PlantIndex

1   Die cleyne oft ghemeyne Genever wast somtijts om hooghe ende wordt grootachtich ghelijck ghemeyne boomkens/ maer meest zoo blijft hy neer ende groeyet in maniere van den haghen. Die tacken van desen Genever sijn met dunne scorssen bedeckt die lichtelijcken splijten/ ende daer uut vloeyet somtijts sonderlinghe in heete landen tzoomers een gumme oft vetticheyt ghelijck wieroock oft spiegelherst. Die bladeren sijn cleyn smal hert scerp ende stekende/ ende wassen rontsomme die steelkens ende rijskens/ sy blyven altijt gruen ende vergaen tswinters niet. Die vruchten sijn cleyne ronde besiekens/ die ierst gruen sijn ende naermaels swert/ ende dan zoo sijnse oock goet van ruecke/ ende van smaecke suet met een bitterachtighen naersmaecxken

 

   Noot: Dodoens noemt ook een groote Genever, maar het is niet duidelijk om welke soort het gaat.

[806]   2   Die groote Geneveren sijn groote hooghe boomen/ die welcke oock draghen groote besien ende vruchten die alzoo groot sijn als Hasenoten/ somtijts oock als Okernoten zoo Dioscorides scrijft/ maer dit gheslacht es noch ter tijt onbekent.

Plaetse

Genever wordt ghevonden op hooghe berghen/ in donckere bosschen/ ende in neere hole straten/ hy wast gheerne op couden steenachtighen grondt.

Tijt

In den Meye zoo stuyft van den Genever geel stofken/ dwelck voor sijn bloemen ghehouden wordt/ daer naer zoo beghinnen die cleyne besiekens te groeyen/ die in den Herfst rijp worden/ een iaer naer dat zy voort ghecomen sijn. Ende daer om zoo worden op die Geneveren rijpe/ onrijpe/ groote ende cleyne besiekens tsamen ghevonden.

Naem

Die Genever wordt ghenaemt in Griecx Archeutos/ ende van sommighen Acatalis/ In Latijn Iuniperus. In Hoochduytsch Weckholder und Weckholterbaum/ In Franchois Genevre.

Die besiekens sijn ghenaemt in Griecx Archeutides/ In Latijn Baccae Iuniperi/ In die Apoteke Grana iuniperi/ In Hoochduytsch Weckholterbeeren und Kromerbeeren.

Die gumme die uut den houte ende scorssen vloeyet es ghenaempt in die Apoteken Vernix/ ende tot sommighe plaetsen niet sonder groote seer sorghelijcke dwalinghe Sandaraca/ want Sandaraca es een fenijnnige corrosive substantie diemen by die metaelen in die gheberchten vindt/ daer dese gumme gheen ghelijckenisse mede en heeft.

Natuere

Die gheheele Geneverboom met sijnen bladeren/ scorssen/ houte/ vruchten ende gumme es werm ende drooghe van natueren.

Cracht ende werckinghe

A   Die vruchten oft besiekens van den Genevere sijn goet voor die maghe longhene levere ende nieren/ sy ghenesen den ouden hoest/ crimpinghen ende winden in den buyck/ ende doen water maken/ met wijn oft huenich water ghesoden ende ghedroncken.

B   Die selve besiekens sijn oock goet den ghenen die verreckt ghevallen oft gheborsten sijn/ in der selver manieren ghebruyckt.

C   Tsap van den bladeren/ wederstaet alle fenijn sonderlinghe van den aderen ende slanghen/ ende es goet daer tseghen ghedroncken ende van buyten op die wonden ghestreken. Tot den selven sijn oock die vruchten goet in alder manieren ghebruyckt.

D   Geneveren ghebrant/ ende dijsghelijcx oock huere besiekens/ veriaghen met hueren roock alle fenijnnich ghedierte ende alle corruptien van der locht/ ende daer om zoo sijn sy goet ghebrant in tijt van haestighe sieckten ende al om daer quade locht es.

E   Die scorsse van den Geneveren ghebrant gheneest die quade scorftheyt ende ruydicheyt met water daer op ghestreken.

F   Die gumme van Geneveren es goet ghebruyckt den ghenen die met coude fluymen in die maghe ende dermen verladen sijn/ sy verdrijft ende doet afgaen alderhande wormen/ ende stelpt die overvloedighe natuerlijcke cranckheyt ende die vloet van den vrouwen.

G   Die roock van Vernix es goet den herssenen/ hy verdroocht die overvloedighe vochticheyt van den hoofde/ ende stelpt die vloet van den catarren.

H   Dese gumme met olie van Roosen vermengt/ geneest die cloven aen handen ende voeten.

 

^Naar het begin van deze pagina